Is online behandeling voor iedereen?

Om de oplopende wachttijden te verminderen, is online therapie steeds populairder aan het worden. Het is laagdrempelig en kostenbesparend. Het biedt de vrijheid om locatie-onafhankelijk hulp te ontvangen en maakt flexibel plannen mogelijk. Het klinkt als een ideale oplossing, maar hoe ziet dat er in de praktijk uit?

Bij het vinden van een psycholoog heb je de keuze uit face-to-face contact, online therapie of blended behandeling, waarbij het hulpaanbod uit zowel online als face-to-face interventies bestaat. Bovendien kan je binnen online behandeling/e-health nog velen kanten op; (beeld)bellen, e-mailen, chatten, apps, zelfhulpprogramma’s of virtual reality etc.

Wat al deze vormen van online behandeling gemeen hebben, is dat de therapeut op dat moment niet fysiek bij de patiënt aanwezig is. Laat dit de cliënt de behandeling geheel anders ervaren en zal dit de behandelresultaten doen beïnvloeden? 

Toepasbaarheid
De Rijksoverheid volgt de verbeteringen van de digitale ontwikkelingen in de zorg a.d.h.v. de e-healthmonitor. Hiermee wordt jaarlijks het aanbod en gebruik van e-healthtoepassingen door patiënten en zorgverleners gevolgd. Helaas worden de psychologen hier niet expliciet in onderzocht en richt het zich meer op artsen, verpleging en huisartsen. De Rijksoverheid neemt hierbij wel een voorbeeld aan de GGZ, waarbij wordt beweerd dat het in de psychologische zorg meer wordt ingezet dan in de medische zorg.

Ondanks dat het positief is dat e-health in de psychologische zorg steeds meer terrein wint, roept dit ook vragen op: zetten we deze technologie op een verantwoorde manier in? 

In een artikel van Kamp, Michielsen en Van Os (2020) wordt benadrukt dat de meerwaarde van online behandeling met name wordt erkend door zorgverzekeraars en overheidsinstanties, wat heeft bijgedragen aan de snelle intrede. Het nadeel is echter dat deze toepassingen in de praktijk zijn gebracht nog vóór er voldoende wetenschappelijke evidentie voorhanden was. Dit onderzoek staat nog in de kinderschoenen. Hoofdzakelijk is er onderzoek verricht naar zelfhulpprogramma’s via apps en websites. Hierover lees je meer in een andere blog. Minder is bekend over de behandelingen waarbij therapeuten betrokken zijn. De wijze waarop de therapeuten de online behandelmethoden toepassen en hoe de communicatie tussen therapeut en cliënt verloopt, wordt onvoldoende belicht.

Ervaringen
Uit bovengenoemd onderzoek blijkt dat therapeuten zelf nog enigszins sceptisch zijn over het gebruik van beeldbellen. Maar liefst 86 procent van de respondenten beschouwt beeldbellen als een tweederangs optie en geeft de voorkeur aan face-to-face contact. Met andere woorden, zelfs wanneer blijkt dat de effectiviteit gelijk is aan of zelfs beter dan die van fysieke ontmoetingen, is het de vraag of behandelaars er enthousiast over zullen zijn. Wil je de therapie goed overbrengen, zul je er wel als behandelaar in moeten geloven. Zo geldt dat immers voor alle vormen van therapie.

Voorwaarden
Voor online behandeling worden niet zozeer aan de cliënt, maar eerder aan de behandelaar eisen gesteld, waar hij/zij aan dient te voldoen om online behandeling tot een succes te maken. Dit staat uitgebreid beschreven in een E-health handboek voor zorg- en hulpverleners, geschreven door Waringa & Ribbers (2018). Aan de kant van cliënt blijkt crisisgevoeligheid een exclusiecriteria, alsmede een intelligentieniveau van boven de 80 en een zekere motivatie en concentratievermogen. De therapeut zal op zijn of haar beurt de gespreksvaardigheden moeten verfijnen, dient voldoende vaardig te zijn in het werken met de benodigde technologieën, zal veel moeten investeren in het tonen van empathie en betrokkenheid en moet op een uitnodigende manier de cliënten zover krijgen om hun opdrachten te maken. Onder andere door duidelijke kaders te bieden.

Om terug te komen op de vraag of online behandeling voor iedereen geschikt is: dit lijkt eerder te slaan op de therapeut, dan op de cliënt. Als therapeut is het belangrijk om eerlijk naar jezelf te kijken en te beoordelen of deze werkwijze jou aanspreekt, voordat je het aan cliënten voorstelt. Wees bereid om je eigen weerstand en valkuilen te erkennen.