Levend verlies: de kunst van aanpassen aan verandering

Niet het afscheid nemen van een dierbare, maar van verwachtingen over hoe je dacht dat je leven eruit zou komen te zien. Ook dat is geen makkelijke opgave.

In mijn werk als medisch psycholoog kom ik dagelijks in aanraking met mensen die van de een op andere dag te horen hebben gekregen dat zij ernstig ziek zijn. Vanaf dat moment verandert hun leven radicaal. Zij staan voor een compleet andere toekomst en zullen nooit meer de oude zijn. Ondanks deze ingrijpende verandering, weten velen zichzelf wonderbaarlijk genoeg door deze moeilijke periode heen te slaan. Dit getuigt van de enorme veerkracht van mensen. Toch is enige steun op zijn tijd zeer welkom.

Manu Keirse, Vlaamse hoogleraar en klinisch psycholoog, heeft zijn eerste boek geschreven genaamd ‘Helpen bij verlies en verdriet’. Hij verdiept zich al zeker vijftig jaar in het thema rouw en verlies en introduceerde circa tien jaar geleden de term ‘levend verlies’.

Hèt verlies over wat nooit het geval gaat zijn, het voortdurend tegenkomen van beperkingen, afhankelijk zijn van anderen, dat vraagt nogal wat van een mens. Bij levend verlies spreek je van een levenslang verlies en kan de emotionele pijn met de tijd toenemen, terwijl bij het verlies van een dierbare dit meestal met de tijd wat meer slijt. “Wees blij dat je er nog bent” of “neem dan toch ook mijn hulp aan”, zijn niet de dingen die je op dat moment wil horen. Veelal voelt men zich niet begrepen en er alleen voor staan. Wat het zo lastig maakt is dat de directe omgeving net zo goed met levend verlies van doen heeft en zelf ook worstelen met het aanpassen aan de nieuwe/ veranderende situatie. Dit kan ernaar maken dat de situatie mensen uit elkaar laat drijven. Dat terwijl verdriet de keerzijde van liefde is. Je neemt afscheid van iets dat je dierbaar is.

Rouwen staat erom bekend dat iedereen hierin een andere stijl hanteert. Manu Keirse heeft het in zijn boek over 2 stijlen , de intuïtieve – en de instrumentele stijl. De intuïtieve stijl wordt gekenmerkt door overweldigend verdriet, gevoelens van machteloosheid en verlies van controle. Bij deze stijl worden gevoelens geuit en zoekt men steun. De instrumentele stijl richt zich daarentegen meer op het denken dan op het voelen, en de emoties worden vaak beheerst. Geen van deze stijlen is beter dan de ander. Het probleem is vooral dat ze niet altijd goed samengaan.

Levend verlies is niet iets wat je (voor de ander) kan oplossen. Je zal het onder ogen moeten komen en ieder doet dat op zijn eigen manier. Verwerken is mogelijk, maar dit gaat gepaard met pieken en dalen. Je zal met de tijd moeten wennen aan de nieuwe/ veranderende situatie, waarin je je anders zal moeten positioneren. De nieuwe situatie hoeft echter niet volledig je identiteit te bepalen. Er blijven ook eigenschappen overeind staan, die je vóór de nieuwe/veranderende situatie jezelf al kon toeschrijven. In de zoektocht naar de nieuwe versie van jezelf, zal je met de tijd ook de ander opnieuw gaan uitvinden en mogelijk weer hervinden.